قالب وبلاگ

قالب وبلاگ

X
تبلیغات
پخش زنده جام جهانی

بگو مگو
 

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاریخ شنبه 17 دی‌ماه سال 1390 توسط wwww

دکتر علیرضا مصداقی نیا ـ دکتر رامین نبی زاده

دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران

اهداف درس 
انتظار می‌رود فراگیرنده، پس از گذراندن این درس، بتواند : 
Ø      بهداشت محیط را تعریف نماید

Ø      عوامل محیط و هدف اساسی بهداشت محیط را شرح دهد

Ø      لزوم آشنایی سایر افراد ( افرادی با تخصصها و مهارت‌هایی به جز بهداشت محیط) را با کلیات بهداشت محیط بیان کند

Ø      بیماری‌های منتقله توسط آب و مواد غذایی را با توجه به عامل بیماری‌زا، مخزن بیماری و راه های سرایت آنها از محیط توضیح دهد

Ø      بیماری‌ها و عوارضی را که عوامل محیطی نظیر آب، هوا و حشرات و جوندگان در آنها نقش دارند،  توضیح دهد

Ø      راهبرد �بهداشت محیط�  را در کنترل بیماری‌ها توضیح دهد

Ø      معیارهای هر یک از اجزای ساختاری راهبرد �بهداشت محیط�  در کنترل بیماری‌ها را بیان کند

Ø      چالش‌های عمومی و تخصصی بهداشت محیط و حوزه های عملکرد آنها را بیان کند

Ø      با کسب شناختی کلی از بهداشت محیط در تحقق اهداف آن مشارکت نماید
 

واژه های کلیدی 
بهداشت محیط، بهسازی، بیماری‌های ناشی از محیط، آب، هوا، مواد زاید، مواد غذایی

بیان مسئله
به طور کلی �محیط�  به مجموعه ای از عوامل و شرایط خارجی و تاثیرات وارده ناشی از آنها بر زندگی یک موجود زنده اطلاق می‌گردد. طبق این تعریف محیط شامل هوا، آب و خاک و روابط بین آن‌ها و کلیه موجودات زنده می‌باشد. بر این اساس هدف �بهداشت محیط� کنترل کلیه عواملی است که بالقوه و بالفعل تاثیرات سویی بر بقاء و سلامتی انسان اعمال می‌کنند. برای رسیدن به این هدف، بهره گیری از دانش زیست محیطی و نیز کاربست اصول مهندسی به منظور کنترل، اصلاح و بهبود عوامل فیزیکی، شیمیایی و زیستی محیط جهت حفظ و ارتقاء سلامتی و رفاه و آسایش انسان ضرورت می‌یابد. از دیدگاه کاربردی نیز می‌توان بهداشت محیط را بدین شرح تعریف کرد :  �بهداشت محیط، تکوین نظم یافته، ارتقای و اجرای معیارهایی است که شرایط خارجی مسبب بیماری، ناتوانی و سلب آسایش از انسان را کنترل می‌کنند. در این مجموعه معیارهای ساختار یافته علاوه بر حفظ سلامت و  ایمنی، جنبه های زیبایی شناختی نیز متناسب با نیازها و انتظارات جامعه هدف گنجانده می‌شود.�

بر این اساس مهمترین هدف بهداشت محیط، مطالعه عوامل محیطی مضر برای سلامتی انسان و تشخیص و پیشگیری، رفع و کنترل اثرات سوء ناشی از این عوامل تلقی می‌گردد. بهداشت محیط به طور موکّد سلامتی انسان و بهداشت مردم را به عنوان هدف اصلی پیگیری می‌کند و کیفیت محیط و حفظ سلامتی اکوسیستم‌ها را به طور غیرمستقیم مورد توجه قرار می‌دهد.

بر این اساس می‌توان اصلی ترین محورهای فعالیت بهداشت محیط را به صورت زیر بیان نمود.

 

�        بررسی و تعیین مکانیسم‌های بیماری‌های منتقله توسط محیط و نحوه پیشگیری و کنترل آنها

�        تامین آب و مواد غذایی سالم

�        تصفیه و دفع بهداشتی فاضلاب‌ها

�        دفع و تصفیه مواد زاید جامد و سمی

�        کاهش آلودگی هوا، ‌آب،‌مواد غذایی و صدا

�        کنترل عوامل مخاطره آمیز محیط کار

 

توسعه جمعیت، رشد چشمگیر در شاخه های مختلف توسعه نظیر صنعت، کشاورزی، حمل و نقل و غیره،‌ افزایش نیازها  و بسیاری از عوامل جانبی دیگر باعث شده اند تا مشکلات بهداشت محیط نیز در مقیاس گسترده تری مورد توجه قرار گیرد. امروزه جهت تحقق اهداف بهداشت محیط صرفا نمی‌توان به توان فکری و اجرایی متخصصین این رشته متّکی بود. حل مشکلات بهداشت محیط در چهارچوب شرایط کنونی و آتی، نیازمند مشارکت سایر گروههای تخصصی (با مهارتها و تخصص‌هایی به غیر از بهداشت محیط)  و همچنین دخالت فعال و همکاری  اقشار مختلف مردم است.

از این رو  ارائه تصویر کلی از بهداشت محیط و دامنه عملکرد آن جهت ارتقای آگاهی و آشنا کردن سایر افراد  به منظور جلب مشارکت آنها در حل مشکلات بهداشتی از اهم موارد تلقی می‌گردد و لذا در این گفتار، کلیاتی جهت ایجاد یک زیرساختار منسجم فکری از راهبردها، دامنه فعالیت، محورهای کارکرد و معیارهای  بهداشت محیط از نظر خواهند گذشت.

بیماری‌های منتقله از محیط
با توجه به اینکه تامین و حفظ سلامتی انسان هدف اصلی بهداشت محیط می‌باشد، شناخت و کنترل عوامل بیماری‌زا و نحوه انتقال آنها از محیط به انسان از مباحث اصلی در این مقوله است. بیشترین سهم بیماری‌های منتقله توسط محیط مربوط به آب و مواد غذایی است. طبقه بندی این بیماری‌ها، عوامل، مهمترین مخازن و نیز راه های معمول سرایت آنها به طور خلاصه در جدول (1) ارائه شده است.

همچنانکه  در این جدول  ملاحظه می‌شود، بسیاری از بیماری‌های عفونی و همچنین برخی از بیماری‌های غیرواگیر می‌تواند از طریق آب و مواد غذایی به انسان منتقل گردد. برخی از این بیماری‌ها مرگ و میر بالایی به بار آورده و در مدت زمان کوتاه ممکن است طیف وسیعی از جامعه را مبتلا کند. برخی دیگر نظیر مسمومیت‌های مزمن توسط فلزات سنگین و سموم ممکن است در اثر تماس دراز مدت سبب بروز سرطان‌ها و اختلال ژنتیکی در نسل‌های آتی شود. از بین عوامل محیطی بیشترین سهم بیماری‌های منتقله مربوط به آب، هوا، و حشرات و جوندگان (ناشی از دفع نادرست مواد زاید) می‌باشد. ذیلا به تفکیک به بیماری‌های منتقله توسط این عوامل خواهیم پرداخت :

عوامل بیماری‌زایی که انسان را از طریق آشامیدن آب آلوده مبتلا می‌کنند، در جدول (2) فهرست شده اند. در این جدول علاوه بر عامل بیماری‌زا، اهمیت بهداشتی،‌ پایداری در آب، مقاومت در برابر کلر، دوز نسبی بیماری‌زا و همچنین نقش مخزن حیوانی ارائه شده است. برخی از این عوامل نظیر سالمونلا، شیگلا، اشریشیا کولی پاتوژنیک، ویبریو کلرا، یرسینیا آنتروکولیتیکا، کامپیلوباکتر ژژونی و کامپیلوباکتر کولی، ویروس‌ها، و انگل‌هایی نظیر ژیاردیا، کریپتوسپوریدیوم، آنتاموبا هیستولیتیکا و دراکونکولوس مدیننسیس می‌توانند مخاطرات بهداشتی مهمی را سبب شوند.

بسیاری از این عوامل بیماری‌زا گسترش جهانی داشته و خاص یک منطقه یا ناحیه نیستند، در حالی که برخی از آن‌ها فقط مربوط به ناحیه و منطقه خاص می‌باشند. حذف این عوامل بیماری‌زا از آب به دلیل نرخ مرگ و میر بالا و سرعت انتشار این بیماری‌ها در جامعه، از اولویت خاصی برخوردار است. برخی از عوامل بیماری‌زا در آب موسوم به عوامل فرصت طلب، از اهمیت نسبی کمتری برخوردارند. این عوامل در شرایط عادی، بیماری‌زا تلقی نمی‌شوند و صرفا افراد دچار اختلال سیستم ایمنی و سالمندان را تهدید می‌کنند (3).

بیماری‌های منتقله توسط آب
 
الف � بیماری‌های منتقله توسط آب (Water Borne Diseases)
در این طبقه بیماری‌هایی گنجانده می‌شوند که عامل اصلی بیماری در آب بوده و از طریق بلع به انسان منتقل می‌شود. وبا، حصبه، شبه حصبه و بسیاری از بیماری‌های عفونی دیگر در این زمـره قرار می‌گیرند. بهبود کیفیت آب و عدم استفاده از دیگر منابع غیربهداشتی آب حتی به طور موقت، می‌تواند در از بین رفتن این بیماری‌ها نقش بسزایی ایفا نماید.

جهت ادامه موضوع در PDF به اینجا کلیک کنید



 
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
بک لینک فا