+ آموزش بهداشت و ارتقای سلامت
دکتر الهه میرزایی دانشگاه علوم پزشکی تهران اهداف انتظار می‌رود فراگیرنده، پس از گذراندن این درس، بتواند : Ø انقلاب اوّل و دوّم در بهداشت عمومی را شرح دهد Ø اهمیت نقش برنامه های آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در انقلاب دوّم را بیان کند Ø آموزش بهداشت و ارتقای سلامت را تعریف کند Ø دلایل استفاده از نظریه ها و الگوها در مداخلات بهداشتی را فهرست کند Ø نظریه و الگو را تعریف کند Ø مهمترین الگوهای برنامه‌ریزی در آموزش بهداشت را توضیح دهد Ø مهمترین نظریه ها و الگوهای تغییر رفتار را شرح دهد واژه های کلیدی آموزش بهداشت، ارتقای سلامت، الگوهای برنامه‌ریزی، نظریه ها و الگوهای تغییر رفتار مقدمه پیش از اواسط سَده بیستم، بیماری‌های عفونی عامل عمده بیماری و مرگ و میر بودند. در کشورهای پیشرفته، نخستین انقلاب در بهداشت عمومی از اواخر سدة نوزدهم تا اواسط سدة بیستم صورت گرفت و هدف آن مهار بیماری‌های عفونی و مرگ‌های ناشی از آنها بود. این انقلاب سبب شد تا اواسط دهه 1950 بسیاری از بیماری‌های عفونی مهار شوند(Randall, 1999; Rubinson. & Alles,1984) . اما امروزه، دلایل عمده مرگ و میر در بسیاری از کشورها، بیماری‌های مزمنی مانند بیماری‌های قلبی، سرطان و سکته مغزی هستند که در طی دوره ای نسبتا طولانی و بیشتر بر اثر جنبه های منفی شیوه زندگی و رفتارهای فرد ایجاد می‌شوند. عواملی مانند استعمال دخانیات، الگوهای نامناسب تغذیه ای، نداشتن فعالیت‌های جسمی، مصرف مشروبات الکلی، رفتارهای ناسالم جنسی و جراحات اجتناب پذیر ازجمله مهمترین رفتارهای موثر بر مرگ و میر هستند. بازپدیدی بعضی از بیماری‌های عفونی، مانند بیماری‌های منتقله از طریق غذا و سِل و نوپدیدی برخی از بیماری‌های عفونی نظیر ایدز و عفونت‌های مقاوم به آنتی بیوتیک‌ها نیز تا حد زیادی متاثر از رفتارهای فرد هستند(Glanz, et al.,1996) البته این مسئله تا همین چند دهة گذشته هنوز روشن نبود; به همین دلیل میان سال‌های 1945 و 1980 ، در کشورهای صنعتی و بویژه، ایالات متحده، به منظور مهار بیماری‌ها و مرگ و میر ناشی از آنها، سرمایه های هنگفتی صرف فنآوری‌های پزشکی پیچیده و عرضه خدمات پزشکی فوق تخصصی شد. اما، با وجود صرف هزینه های سرسام آور، تا اواسط دهة 1970 ، مشخص شده بود که اگرچه نظام عرضه خدمات پزشکی می‌تواند سلامت افراد را تا حدودی به آنان بازگرداند، درمان بیماری رویکرد "چسب زخم" برای مشکلات بهداشتی جامعه است(Rubinson, & Alles, 1984) . بنا به گفته جوزف کالیفانو (1979) : در راه رسیدن به سلامت بهتر در آینده این کشور تنها به وسیله آجرهای طلایی درمان و فنآوری‌های پُرهزینه، امکان پذیر نخواهد شد; بلکه انقلاب بعدی در سلامت مردم از راه پیشگیری و ارتقای سلامت به دست خواهد آمد. تا آن زمان، دیگر دانشمندان نیز به همین نتیجه رسیده بودند. برای مثال، دکتر گرین و کروتر معتقد بودند: "برای کاهش بیماری، مرگ و میر و هزینه های سرسام آور پزشکی، فعالیت‌های آموزش بهداشت، ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری، بیشترین ظرفیت را دارد و بهترین امید برای بهبود درازمدت کیفیت زندگی و سلامت جمعیت‌ها است" (Green & Kreuter, 1999). به هر صورت، فعالیت‌ها و تحقیقات دانشمندان در طی این مدت تغییر دیدگاه ها و آغاز دوّمین انقلاب در بهداشت عمومی، یعنی عصر ارتقای سلامت را سبب شد. اکثر محققان سال 1974 میلادی را تاریخ آغاز انقلاب دوّم، یعنی عصر ارتقای سلامت می‌دانند. در این سال، دولت کانادا گزارش "دورنمــای جدید سلامت کانادایی‌ها" را منتشر کــرد، و مجلس ایالات متحده قانــون "اطلاعات بهداشتی و ارتقای سلامت" را به تصویب رساند که به تاسیس دفتر اطلاعات بهداشتی و ارتقای سلامت انجامید. نام این دفتر بعدها به دفتر "پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای سلامت" تغییر یافت. این تمهیدات پایه گذار ابتکارات دولت ایالات متحده برای برنامه‌ریزی آموزش بهداشت عمومی و پایش الگوهای رفتاری به وسیله تدوین و انتشار اهداف بهداشتی برای مردم در سال 1980 و 1991 شد که عبارت بودند از: 1 ) ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری : اهداف بهداشتی برای کشور; 2 ) مردم سالم 2000 : اهداف ملی ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری آموزش بهداشت آموزش مسائل بهداشتی، اگرچه در طول تاریخ ملل به صورت غیر رسمی و به عناوین مختلف انجام می‌شده است، اما پیدایش رشته آموزش بهداشت به عنوان رشته ای تخصصی، به اوایل سده نوزدهم باز می‌گردد. در سال 1951 دکترتوماس د. وود (Thomas D. Wood) ، عضو هیئت علمی دانشگاه استنفورد با ورود به دانشگاه کلمبیا برنامه ای را با عنوان and Hygiene Physical Education آغاز کرد. فعالیت‌های سی ساله او در این دانشگاه به تاسیس رشته آموزش بهداشت انجامید. او در اکثر وقایع آموزش بهداشت از سال 1900 تا 1940 نقشی مهم ایفا کرد و به همین دلیل، او را پدر آموزش بهداشت نامیده‌اند. از آنجا که تعریفی جهانی در مورد آموزش بهداشت وجود ندارد، در اینجا بعضی از تعاریف رایج در این مورد ذکر شده است : آموزش بهداشت "تلاش می‌کند فاصله میان آگاهی و عمل را پر کند"Griffiths, 1972) 0)" هدف آموزش بهداشت تغییر رفتارهای زیان بخش افراد، گروه ها وجمعیت‌ها بر رفتارهای سودبخشی است که بر سلامت کنونی و آتی آنان تاثیرمی‌گذارد" Simonds, 1976) ) . آموزش بهداشت عبارت است از "استفاده از هرگونه ترکیبی از روش‌های آموزشی گوناگون به منظور تسهیل پذیرش داوطلبانه رفتارهای موثر بر سلامت"Green, et al., 1980)) . ارتقای سلامت با روشن شدن نقش بالقوة آموزش بهداشت در تامین سلامت جامعه، فعالیت‌های آموزش بهداشت دامنه ای وسیع تر یافت و از سازه "ارتقای سلامت" برای توصیف طیفی گسترده تر از فعالیت‌های بهداشتی استفاده شد. شکل 1 جایگاه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت را از نظر تاریخی نشان می‌دهد. جهت ادامه موضوع در PDF به اینجا کلیک کنید


جمعه 9 دی 1390

عنوان آخرین یادداشتها