دلیریوم یا روانآشفتگی به شرایطی اطلاق میشود که در آن فرد دچار تغییرات شدید در حالت خلقی، فعالیت، تمرکز و دانش ذهنی است. این شرایط ممکن است به صورت گذرا یا دائمی باشند و میتوانند شامل علائمی مانند بیقراری، ناراحتی، افسردگی، نارسایی در اجرای وظایف روزمره، ناتوانی در تصمیمگیری و عدم تمایل به انجام فعالیتهای مورد علاقه شخص باشد. دلیریوم و روانآشفتگی ممکن است ناشی از عوامل مختلفی باشند، از جمله استرس، افسردگی، اضطراب، بروز بیماریهای جسمی و روانی، مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی، یا عدم تعادل شیمیایی مغزی. برای پیشگیری و درمان دلیریوم و روانآشفتگی، ممکن است از داروها، درمانهای روانشناختی، و مداخلات ترکیبی استفاده شود.
دلیریوم یکی از پنج عامل شخصیتی بزرگ در روانشناسی مطالعاتی به نام مدل پنج عاملی شخصیت است. دلیریوم به معنای قابلیت تحمل مشکلات، مقاومت در برابر تنشها و خلاصهگویی است. تعدادی از ویژگیهای دلیریوم در روانشناسی عبارتند از:
مقاومت در مواجهه با تنشها
حفظ اعصاب در شرایط دشوار
مراقبت از احساسات خود و دیگران
ابراز همدلی در قبال دیگران
توانایی برقراری روابط اجتماعی سالم و بهبود روابط در شرایط اضطراری
"دلیریوم" یا Delirium به عنوان یک اختلال روانی در دستورالعمل تشخیصی و آماری اختلالات روانی، DSM-5 (نسخه پنجم این دستورالعمل) بهعنوان یکی از اختلالات روانی ارائه شده است.
در DSM-5، دلیریوم به عنوان یک حالت عارضهای با شدت متفاوتی از تاریشا و سایر اختلالات روانی مانند اختلالات اضطرابی و افسردگی آورده شده است. برای تشخیص دلیریوم، نشانگانی مانند ناتوانی در تمرکز، تغییرات در حالت ذهنی، و اختلال در شناخت و رفتار در حالت عادی شخص لازم است. این اختلال ممکن است در پاسخ به عوارض جسمانی، تغییرات در مصرف دارو، عفونتها، تروما و بیماریهای دیگری رخ دهد.
"دلیریوم" یا "جرات" به معنای صمیمی بودن با ترس یا با خطر، و مواجه شدن با آن، است. اصطلاح دلیریوم در روانشناسی برای توصیف شخصیت هایی استفاده می شود که در موقعیت های بحرانی یا خطرناک، با توجه به ترس و خطر، اقدامات جسورانه ای انجام می دهند.
به طور کلی، دلیریوم یکی از صفاتی است که در بررسی شخصیت های انسانی بررسی می شود و به عنوان یکی از صفات مثبت شخصیتی به شمار می رود. برای بسیاری از افراد، دلیریوم می تواند به معنای شجاعت و اعتماد به نفس بالا باشد.
اما با توجه به محیط و شرایطی که افراد در آن زندگی می کنند، هرفردی نمی تواند به یک میزان دلیریوم داشته باشد. لازم به ذکر است که دلیریوم به خودی خود به عنوان تنها یکی از صفاتی است که می تواند شخص را توصیف کند و نیاز به بررسی دیگر صفات آن شخص برای تشخیص ویژگی های شخصیتی کاملتر هست.
انواع دلیریوم
دلیریوم به معنای شجاعت یا جسارت است و در روانشناسی انواع مختلفی از آن وجود دارد. همچنین دلیریوم ممکن است در کنار باورها، ارزشها و هدفهای فردی به صورت مهمی در رفتار و تصمیمگیریهای فردی نقش داشته باشد. در زیر برخی از انواع دلیریوم در روانشناسی ذکر شده است:
۱. دلیریوم فیزیکی: شامل مواردی مانند شرکت در ورزشهای رزمی، مشارکت در ورزشهای خطرناک و تجربه زیپلاین و بالا رفتن در ارتفاعات خطرناک است.
۲. دلیریوم شخصیتی: شامل مواردی مانند مدیریت استرس، اتخاذ تصمیمهای سخت، درک و پذیرش عواقب تصمیمات و شجاعت در قبل از مواجهه با تهدیدات و مشکلات است.
۳. دلیریوم اخلاقی: شامل مواردی مانند اصرار بر انجام کارهای راست، دفاع از دیگران در برابر ستم و نابرابری و پایبندی به ارزشهای اخلاقی است.
۴. دلیریوم اجتماعی: شامل مواردی مانند پنداشت کردن از دیگران و پاسخ به آنها با دلیریوم، پشتیبانی از دیگران و کمک به آنان در مواقع دشوار و مواجهه با قضایای اجتماعی است.
دلیریوم به عنوان یکی از خصوصیات مهم شخصیتی شناخته شده است که میتواند در زندگی فردی و حرفهای اثرات قابل توجهی داشته باشد.
درمان دلیریوم
دلیریوم یا دلیریوم ترس از جایی است که فرد با وجود داشتن تجربههای منفی، خطرات و تهدیدات واقعی یا واهمهای، برای مواجهه با موقعیتهای ترسناک، محیطهای تنگ، پرجمعیت یا خطرناک احساس ناتوانی، ترس و اضطراب میکند. درمان دلیریوم در روانشناسی با استفاده از روشهای مختلفی انجام میشود که به طور کلی از دو دسته درمان رفتاری و درمان شناختی-رفتاری تشکیل شدهاند.
در روش درمان رفتاری، افراد با ایجاد تغییر در رفتار خود، میتوانند به تدریج برای موقعیتهای ترسناک عادت کنند و اضطرابشان کاهش یابد. بهعنوان مثال، درمان وسواس وابستگی فکری-رفتاری که دارای شواهد خوبی برای دلیریوم بوده است، شامل ایجاد تغییر در رفتار و جایگزینی عملیات ناهنجار و وسواسی با رفتار موثر و مسئولیتپذیر است.
در روش درمان شناختی-رفتاری، به اعتقاد معتقدان، احساس ترس و اضطراب ناشی از افکار منفی و ارزیابیهای نادرست است. این روش برای تغییر وضعیتهای شناختی و تفکری افراد بهوسیله ایجاد تغییردر شیوه فکر کردن، پیادهسازی رفتارهای جدید، و استفاده از روشهای یادگیری است. بهعنوان مثال، میتوان در این روش با استفاده از تمرینات مختلفی، افراد را آموزش داد تا برای ارزیابی موقعیتها و تفسیر اطلاعات، به شیوههای مثبت و غیر وسواسی نگاه کنند.
همچنین برای بهبود موثرتر درمان دلیریوم، میتوان از یادگیری تکنیکهای مدیریت استرس و روشهای تأملی مانند مدیتیشن و یوگا نیز استفاده کرد. در هر صورت، برای درمان دلیریوم، نیاز به تکرار روشهای درمانی و آموزش مهارتهای جدید دارید و ممکن است زمان و تلاش زیادی برای دستیابی به تغییرات دلخواه مورد نیاز باشد.